Σύνδρομο Αποφρακτικής Άπνοιας Ύπνου (ΣΑΑΥ)

Το σύνδρομο αποφρακτικής  άπνοιας στον ύπνο (ΣΑΑΥ) είναι μία  πάθηση κατά την οποία παρεμποδίζεται η ροή του αέρα προς τους πνεύμονες. λόγω απόφραξης των ανώτερων αεραγωγών.

Πού οφείλεται;
Κατά τον ύπνο, οι ιστοί που αποτελούν τα τοιχώματα του στόματος και του φάρυγγα χαλαρώνουν. Σε κάποια άτομα χαλαρώνουν τόσο ώστε να εμποδίζουν τη ροή του αέρα προς τους πνεύμονες. Στα αρχικά στάδια παρατηρείται συνήθως ροχαλητό, αλλά όσο η απόφραξη παρατείνεται και επιδεινώνεται τότε παρατηρείται και άπνοια, διακοπή δηλ. της ροής του αέρα προς τους πνεύμονες. Η διακοπή της αναπνοής οδηγεί σε πτώση του οξυγόνου στο αίμα, η οποία με τη σειρά της οδηγεί σε αφύπνιση και σε αποκατάσταση της αναπνοής. Το άτομο όμως ξανακοιμάται με επακόλουθο ένα καινούριο κύκλο άπνοιας-υποξυγοναιμίας-αφύπνισης.

Πώς δημιουργείται η αποφρακτική άπνοια

Το σύνδρομο πολλές φορές συνδυάζεται με το σύνδρομο παχυσαρκίας-υποαερισμού (Obesity hypoventilation syndrome, σύνδρομο Pickwick). Είναι μια σημαντική νόσος η οποία συχνά δε λαμβάνει την πρέπουσα προσοχή και υποδιαγιγνώσκεται. Όταν διακόπτεται πλήρως η ροή του αέρα προς τους πνεύμονες τότε το φαινόμενο ονομάζεται άπνοια, όταν όμως παρατηρείται μείωση της ροής τότε ονομάζεται υπόπνοια. Εκτός από τις αποφρακτικές (obstructive) άπνοιες υπάρχουν επίσης οι κεντρικές (central), οι μικτές (mixed) και οι σύνθετες (complex) άπνοιες, οι οποίες πολλές φορές συνυπάρχουν ή μεταπίπτει η μία στην άλλη.

Το ΣΑΑΥ παρουσιάζει μερική αλληλεπικάλυψη με δύο άλλα σύνδρομα, το σύνδρομο αντιστάσεων ανώτερων αεραγωγών (Upper Airways Resistance Syndrome, UARS) και το Σύνδρομο Ανήσυχων Άκρων (Restless Leg Syndrome, RLS).

Στιγμιότυπο μελέτης ύπνου από σύνδρομο αντιστάσεων ανώτερων αεραγωγών

Στιγμιότυπο μελέτης ύπνου από σύνδρομο αντιστάσεων ανώτερων αεραγωγών

Το UARS οφείλεται σε αυξημένες αντιστάσεις της μύτης και του στοματοφάρυγγα (πχ λόγω σκολίωσης ρινικού διαφράγματος) και χαρακτηρίζεται από την παρουσία ροχαλητού, αφυπνίσεων (Respiratory Effort Related Arousals, RERAs) και την απουσία άπνοιας. Το RLS χαρακτηρίζεται από την παρουσία στη μελέτη ύπνου περιοδικών κινήσεων των κάτω άκρων (Periodic Leg Movements, PLM).

Αποφρακτική άπνοια ύπνου

Κατά τον ύπνο, τα τοιχώματα του στόματος και του φάρυγγα χαλαρώνουν τόσο ώστε να εμποδίζουν τη ροή του αέρα προς τους πνεύμονες.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Άτομα με στενή δίοδο του στοματοφάρυγγα παρουσιάζουν αρκετά συχνά άπνοια στον ύπνο. Γενικά, παχύσαρκα άτομα,  κυρίως άντρες, με μικρό μήκος και μεγάλη περιφέρεια λαιμού είναι αυτοί που συνήθως παρουσιάζουν το σύνδρομο. Επίσης η παρουσία υπερτροφικών αμυγδαλών και η εσοχή της κάτω γνάθου αποτελούν προδιαθεσικούς παράγοντες. Σημειώνεται επίσης πως το σύνδρομο προσβάλλει και παιδιά.

Κατάταξη της διόδου του στοματοφάρυγγα σύμφωνα με την κλίμακα Mallampati

Άτομα τα οποία παρουσιάζουν σκελετικές παραλλαγές – ανωμαλίες των οστών της γνάθου όπως οπισθογναθισμό ή υπερσύγκλειση (overbite), παρουσιάζουν συχνότερα ροχαλητό και άπνοια. Οι παραλλαγές αυτές γίνονται εύκολα αντιληπτές σε πλάγια κεφαλομετρική ακτινογραφία και σε απλή απεικόνιση της οδοντικής σύγκλεισης.

Παρουσία υπερσύγκλεισης σε άτομο με σύνδρομο αντιστάσεων ανώτερων αεραγωγών (UARS)

Παρουσία υπερσύγκλεισης σε άτομο με σύνδρομο αντιστάσεων ανώτερων αεραγωγών (UARS)

Πλάγια κεφαλομετρική ακτινογραφία με απεικόνιση οπισθογναθισμού

Πλάγια κεφαλομετρική ακτινογραφία με απεικόνιση οπισθογναθισμού

Ποια είναι τα συμπτώματα;
Τα συμπτώματα οφείλονται κυρίως στην κακή ποιότητα του ύπνου. Ο ασθενής νιώθει κουρασμένος κατά την πρωινή έγερση και η ημερήσια υπνηλία αποτελεί το κύριο σύμπτωμα. Παρατηρούνται επίσης διαταραχές μνήμης, προσοχής, αλλαγές στην προσωπικότητα (πχ ευερεθιστότητα), αλλά και προβλήματα στη σεξουαλικότητα.

Τί επιπτώσεις μπορεί να έχω;
Άτομα με ΣΑΑΥ παρουσιάζουν, λόγω της ημερήσιας υπνηλίας, αυξημένες πιθανότητες για ατυχήματα (όπως οδικά ή εργατικά). Το σύνδρομο άπνοιας αποτελεί ισχυρό και ανεξάρτητο παράγοντα εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων όπως αρτηριακή ή πνευμονική υπέρταση, αρρυθμίες, έμφραγμα του μυοκαρδίου, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο κοκ. Όταν ο πάσχων παρουσιάζει συγχρόνως και Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) τότε οι κίνδυνοι αυτοί αυξάνονται ακόμη περισσότερο.

Πώς μπορώ να το διαγνώσω;
Οι πρώτες ενδείξεις έρχονται κυρίως από τον/την σύντροφο, είτε λόγω του ροχαλητού είτε λόγω της ανησυχίας που προκαλούν οι άπνοιες. Το επόμενο βήμα είναι η επίσκεψη σε ειδικό πνευμονολόγο ο οποίος θα εξετάσει τον ασθενή και θα κρίνει κατά πόσο ο ασθενής μπορεί να πάσχει ή όχι από ΣΑΑΥ. Η διερεύνηση του συνδρόμου μπορεί να γίνει αρχικά με νυχτερινή οξυμετρία, δηλ. καταγραφή του οξυγόνου του αίματος κατά τη διάρκεια του ύπνου. Η καλύτερη και πιο ολοκληρωμένη μέθοδος όμως είναι η πολυσωματοκαταγραφική μελέτη ύπνου (Polysomnography) η οποία μας δίνει ανάμεσα σε άλλα το δείκτη άπνοιας-υπόπνοιας (Apnea-hypopnea index, ΑΗΙ).

Η αντιμετώπιση και θεραπεία του συνδρόμου αποφρακτικής άπνοιας είναι σύνθετη και πολυπαραγοντική ανάλογα με την αιτιολογία.